The Internet Freed From Pixels

Zondagavond, negen uur. De trein vertrekt vanuit Gent-Sint-Pieters. We zijn op weg naar Leuven en ik heb mijn koptelefoon op. Ik kies niet voor Adele, Leonard Cohen of Bazart, maar een podcast: “Serial”. Ik zag, twee maanden geleden, Marc-Marie Huijbregts en Paulien Cornelisse in DWDD reclame maken voor de podcast in het algemeen en “Serial” in het bijzonder, vandaar. De podcast begint en Sarah Koenig neemt je meteen mee in haar onderzoeksjournalistieke project. Maar podcasts en journalistiek, gaat dat eigenlijk wel samen?

Podcasts zijn digitale audioprogramma’s op het internet. Je kunt ze niet alleen op de computer beluisteren, maar ook downloaden naar je Ipod, Iphone of andere MP3-spelers. Als je je op bepaalde podcasts abonneert, gebeurt dat downloaden zelfs automatisch (Rheingold,2008). Daardoor kan je een podcast beluisteren waar en wanneer je wil (Potter, 2006). Op de trein, in de auto of de fitness, de mogelijkheden zijn eindeloos. Het kleine formaat van de MP3-file zorgt ervoor dat je meteen heel wat podcasts snel kunt downloaden naar je toestel naar keuze (Rheingold,2008).

Niet alleen kan je een podcast opzetten waar en wanneer je maar wil, ze zijn vaak ook gratis. Een podcast in elkaar steken is namelijk geen dure onderneming. Een podcast maken vereist ook geen buitenaardse computerskills, waardoor ook niet-professionals er zich aan wagen. Daardoor ontstaan veel verschillende vormen van podcasts, van huis- ,tuin- en keukentips tot politieke commentaren (Rheingold, 2008).

De podcast zou je een vintage tool kunnen noemen. Na een eerste boom bij het ontstaan van de Ipod, waar de podcast zijn naam aan dankt (Rheingold, 2008), is het medium nu aan een ware revival toe. Een heropleving die onder meer te danken is aan het succes van “Serial” en zijn verhalende onderzoeksjournalistiek (Lindgren, 2016).

SERIAL

“Serial” is een podcast, gepresenteerd door Sarah Koenig, die in de loop van één seizoen een waargebeurd verhaal vertelt. Of zoals ze het zelf zeggen: “Each season, we follow a plot and characters wherever they take us. We won’t know what happens at the end until we get there, not long before you get there with us.” (https://serialpodcast.org/about)

In het eerste, populairste seizoen beschrijft “Serial” het verhaal van Adnan Syed. Adnan Syed is tweeëndertig jaar en zit al vijftien jaar in de gevangenis. Hij heeft een levenslange gevangenisstraf gekregen voor de moord op zijn ex-vriendin Hae Min Lee in 1999. Maar, Adnan houdt zijn onschuld staande. Sarah Koenig werpt zich op de zaak en dompelt ons onder in haar onderzoek naar de schuld of onschuld van Adnan Syed. (https://serialpodcast.org/about)

“Serial” is niet enkel een podcast. De serie maakt ook gebruik van andere tools om het verhaal duidelijk te maken. Een twitteraccount voor interactie met de fans kan natuurlijk niet ontbreken, maar ook tijdlijnen, story maps en interactieve kaarten maken deel uit van het repertoire op de site. Verder krijg je ook originele onderzoeksdocumenten te zien en is voor het tweede seizoen fantastisch ondersteunend beeldmateriaal ontworpen.

“Serial” is een wereldwijd succes en Sarah Koenig krijgt lof voor haar transparante, persoonlijke aanpak en het inzicht dat ze geeft in het volatiele proces dat onderzoeksjournalistiek is (Barnathan,2014). De serie ontving onder meer de belangrijkste Amerikaanse prijs voor radiojournalistiek: The Peabody Award (https://serialpodcast.org/about). Al is het ook niet al goud wat blinkt. De serie kreeg kritiek omwille van het hoge entertainmentgehalte (Merry,2014). Kritiek die misschien wel eigen is aan de persoonlijke vorm van journalistiek waarvoor een tool als de podcast gebruikt wordt.

MEER DAN DRAAGBARE RADIO

De podcast is een intiem medium (Lee, 2015). De “oortjes” van je MP3-speler zorgen ervoor dat je helemaal ingekapseld wordt in het verhaal. Het gaat om jou, de personen die aan het woord zijn en het verhaal. Een verhaal dat je door je “oortjes” als het ware wordt ingefluisterd (Lindgren, 2016). Deze evolutie maakt van een podcast meer dan “draagbare radio”: “Podcasts represent an atomisation of experience, muffling the sounds of the immediate environment and removing the individual from a synchronous community of listener.” (Tierney,2015)

De podcast kan, volgens mij, journalistieke technieken zoals het interview herleiden tot zijn essentie. Zo is bijvoorbeeld het tv-programma “Winteruur” ook beschikbaar als podcast. De ruimte, de zetel en de hond zijn niet meer belangrijk, maar wat telt bij de podcast is wat er gezegd wordt. De podcast herleidt het interview tot zijn puurste vorm.

De intimiteit van de podcast heeft dus een invloed op de vorm en de inhoud van het verhaal dat je als journalist wil vertellen (McHugh, 2016). De focus ligt daarbij vaak op persoonlijke verhalen die de journalist op een oprechte, menselijke manier brengt (Potter, 2006). Hierdoor zorgt het verhaal voor een empathische reactie bij de luisteraars (Lindgren, 2016). De intimiteit en oprechtheid verklaren mee het succes van de podcast en zorgen ervoor dat ook een nieuwe demografie van luisteraars bereikt wordt. Deze nieuwe groep luisteraars die de podcast aanboort kan uiteraard ook interessant zijn voor adverteerders en journalistieke merken. De podcast biedt daarnaast ook nieuwe mogelijkheden om relaties met luisteraars aan te gaan en met hen te interageren (McHugh, 2016).

De podcast biedt ook ruimte voor diepgang en context (Lindgren, 2016). De makers van een podcast beschikken over iets waar traditionele radiomakers vaak heel jaloers op zijn: tijd. De tijd om een verhaal uit de doeken te doen, context te bieden en diepgang te verschaffen. De podcast zal het dan ook van diepgaande verhalen moeten hebben, aangezien de “live” nieuwsberichtgeving ons toch vooral via andere tools en platformen, zoals de sociale media, bereikt (Potter, 2006). Een voorgedragen “longread” is de podcast echter niet, maar vooral een mogelijkheid om in de huid van de journalist te kruipen en zijn of haar twijfels te voelen.

PERSONAL NARRATIVE JOURNALISM

Het vertrouwen in de journalistiek staat op een laag pitje. Gingras & Lehrman (2014) stellen dat journalisten niet langer in het aura van betrouwbaarheid dat rond hun beroep hangt mogen berusten, denken we maar aan de recente verhalen rond “fake news”. Journalisten moeten inspanningen leveren om het vertrouwen van de nieuwsconsument terug te winnen en de podcast kan een mogelijk rustpunt zijn in de chaos van (online) nieuwsverhalen.

De podcast is bij uitstek een tool waarmee een journalist uiterst transparant te werk kan gaan (Barnathan, 2014). Zo laat bijvoorbeeld Sarah Koenig ons in “Serial” meekijken naar hoe een onderzoeksjournalist zijn verhaal opbouwt. Deze openheid en transparantie helpen om het vertrouwen in de journalistiek terug op te bouwen (Gingras & Lehrman, 2014). Uitleggen waarom je iets doet of denkt als journalist is niet alleen waardevol voor het verhaal, maar ook betekenisvol voor de nieuwsconsument. Als je als kijker, lezer of luisteraar het journalistieke proces kunt volgen, heb je waarschijnlijk meer vertrouwen in het eindproduct.

De intieme en persoonlijke manier van journalistiek die gepaard gaat met de podcast noemen we “personal narrative journalism”. Deze vorm van ego-journalistiek waarbij journalisten zelf deel uitmaken van het verhaal en hun ervaringen delen, ligt ook wat onder vuur. Er hangt namelijk een geur van subjectiviteit rond deze persoonlijke verhalen waar een reporter een rol in speelt. De informele toon waarop een podcast vaak gebracht wordt, draagt bij aan de kritiek dat deze vorm van journalistiek eerder entertainment als doel heeft en pure sensatiezucht is. De mensen die voorkomen in het verhaal worden uitgebuit om luisteraars te plezieren en de nieuwswaarde van de verhalen is soms onbestaande. De heilige principes van onpartijdigheid en onafhankelijkheid lijken plaats te moeten ruimen voor andere ethische conventies en richtlijnen (Lindgren, 2016).

De podcast en andere vormen van “immersive journalism” zoals VICE (Verschooten, 2016), waarbij de nieuwsconsument letterlijk meegezogen wordt in een verhaal, werpen een interessante discussie op: Is objectiviteit nodig om aan goede journalistiek te doen? Een podcast als “Serial” bewijst voor mij het tegendeel. Sarah Koenig heeft ons een inkijk in haar gedachten, die uiteraard subjectief zijn, maar haar gedachten krijgen we niettemin te horen. Andere (traditionele) journalisten mogen dan misschien een objectief stuk maken, maar de (al dan niet) subjectieve gedachtegang die achter hun invalshoek schuilgaat, die krijgen we niet te zien.

De transparante journalistieke aanpak, waar een tool als de podcast aan bijdraagt, weegt voor mij op tegen de bezwaren over subjectiviteit. De aandacht voor diepgang en context, waar een podcast bij kan helpen, mag voor mij zwaarder wegen dan het aan bod laten komen van meerdere stemmen en perspectieven.

DE TOEKOMST VOOR “SLOW JOURNALISM”?

De podcast is, volgens mij, een format waar de journalistiek enorm van kan profiteren. Podcasts geven journalisten immers de vrijheid om met verschillende vormen van journalistieke expressie te experimenteren (Lindgren, 2016). Daardoor kunnen “vergeten genres”, zoals luisterspelen en audiodocumentaires, een tweede adem vinden (Thompson, 2016). Deze creatieve vrijheid, gecombineerd met de journalistieke diepgang waar de podcast toe bijdraagt, maken van de podcast de tool bij uitstek voor onder meer “slow journalism”.

De “slow journalism”-trend in de journalistiek probeert zich te differentiëren van de constante stroom van nieuwsberichten waarmee nieuwsconsumenten worden overspoeld. “Slow journalists” maken  tijd vrij om een verhaal op een gedegen manier uit te werken (De Smaele, 2016). De intimiteit en persoonlijkheid van de podcast dragen, volgens mij, volledig bij aan deze missie. “Slow journalism” maakt al gebruik van literaire en visuele tools, zoals de longreads en de graphic novels (De Smaele, 2016). Deze tools vereisen een grotere concentratie en aandacht van de lezers dan podcasts en laat onderzoek nu net uitwijzen dat de aandachtspanne van mensen op mobiele apparaten heel kort is (Vanhemelryck, 2016). De rust die van een podcast uitgaat en het gemak waarmee je later weer in het verhaal kunt inpikken zouden deze hindernis voor “slow journalism” wel eens kunnen overwinnen.

“Slow journalism” en doorgedreven onderzoeksjournalistiek zouden met de podcast wel eens een nieuwe thuis gevonden kunnen hebben. Onderzoeksjournaliste Maxie Eckert stelde tijdens de VVOJ-conferentie dat om een goed journalistiek onderzoek te kunnen doen je een goed thema, maar vooral tijd nodig hebt. De podcast kan hiervoor zorgen. De story-based inquiry methode van Mark Lee Hunter, een andere spreker op deze conferentie, zou dan bijvoorbeeld de basis kunnen vormen voor een onderzoeksjournalistieke podcast. De journalist kan op deze manier de luisteraar meenemen in de opbouw van het verhaal en het onderzoek. Voordelig voor de journalist, die het vele onderzoekswerk tot een journalistiek stuk kan verwerken, en voor de luisteraar, die een vollediger overzicht van het verhaal krijgt.

Verhalende onderzoeksjournalistiek is, volgens mij, in staat om de reusachtige potentie van de podcast als journalistieke tool te benutten. Deze vorm van journalistiek stelt de podcast in staat om zijn ware gelaat te laten zien en als baken van rust te dienen tussen het grote “Breaking News”-geweld op het internet. Jonah Wiener vatte het in 2014 al mooi samen: “In an antidotal, and almost paradoxical way, podcasts are the internet freed from pixels.” (Wiener, 2014)

Bronnen:

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s